Hoofdpagina
Uit Vversterk Wiki
Welkom op de Wiki van Vversterk
Vversterk is een landelijk project dat de kwaliteit van de voor- en vroegschoolse educatie (VVE) wil versterken.
Vversterk biedt VVE-nascholing voor professionals, trajecten voor managers en beleidsmakers, en ondersteuning aan PABO's en ROC's. Het project startte in 2006 en heeft sindsdien ruim 12.000 leidsters, pedagogisch medewerkers en leerkrachten geschoold. De behoefte aan scholing en ondersteuning is nog steeds hoog. Daarom is besloten om een vervolg te geven aan Vversterk tot 2014.
Het doel van Vversterk is een blijvende kwaliteitverbetering van voor- en vroegschoolse educatie in Nederland. Dat vergt een doorgaande professionalisering van de beroepsgroep, een verankering van VVE in het curriculum van PABO's en ROC's, kwalitatief goed VVE-beleid bij zowel instellingen als gemeenten en gedegen evaluaties en onderzoek.
Informatie en kennisdeling zijn cruciaal om van Vversterk een blijvend succes te maken. Daarom bevatten deze Wikipagina’s uitgebreide informatie over het programma, de achtergronden en de resultaten van Vversterk.
Vversterk wordt mogelijk gemaakt door het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De landelijke coördinatie is in handen van Sardes. Bij de uitvoering van Vversterk is een groot aantal organisaties betrokken. Het project loopt tot 1 januari 2014.
Inhoud |
Programma Vversterk 2010 - 2014
Het scholingsaanbod van Vversterk omvat de volgende onderdelen:
- Basistraining leidsters, pedagogisch medewerkers en leerkrachten
- Verdiepingsmodules leidsters, pedagogisch medewerkers en leerkrachten
- Scholingsaanbod voor speciaal basisonderwijs en medisch kinderdagverblijven
- Ondersteuningsaanbod PABO's en ROC's
- Aanbod managers instellingen en gemeenten
Daarnaast omvat het programma:
Waarom Vversterk?
Goede VVE vergt een continue inzet op kwaliteitverbetering. Dat betekent een doorgaande professionalisering van de beroepsgroep, verankering van VVE in het curriculum van PABO's en ROC's, kwalitatief goed VVE-beleid bij zowel instellingen als gemeenten en gedegen evaluaties en onderzoek. Op al deze onderdelen is nog aanzienlijke winst te boeken en daarom staan ze centraal in het programma Vversterk 2010 - 2014. Professionalisering van leidsters en leerkrachten is daarbij de kernactiviteit. Immers, uit onderzoek blijkt dat de kwaliteit van de interactie tussen leidster, leerkracht en kind van doorslaggevend belang is voor effectieve VVE. Daarom is het enorm belangrijk om te (blijven) investeren in goed getrainde medewerkers:
Groeiende vraag naar scholing
In de eerste periode van Vversterk was aanvankelijk een scholingsaanbod beschikbaar voor in totaal 6500 leidsters en leerkrachten. De vraag naar scholing bleek echter zo groot dat al snel werd besloten het aantal scholingsplaatsen uit te breiden naar 10.000 deelnemers. Ruim tweederde volgde de basistraining en eenderde het verdiepingsaanbod. Maar nog steeds was er meer vraag dan aanbod. Veel instellingen hadden liever méér dan de toegestane twee deelnemers ingeschreven. Vanuit het basisonderwijs kwamen bovendien suggesties om het scholingsaanbod inhoudelijk uit te breiden. Ten slotte bleek dat deelnemers na het basispakket behoefte hielden aan verdere training. Daarom is besloten om het programma Vversterk in de jaren 2010-2014 te continueren en aan te vullen met nieuwe modules.
Toenemend aantal instellingen dat VVE aanbiedt
De laatste jaren zijn de doelstellingen van VVE-beleid verbreed. Het gaat niet meer alleen om de doelgroepen van onderwijsachterstandenbeleid, maar om de brede populatie jonge kinderen van twee tot zes jaar. Parallel daaraan is ook het aantal voorzieningen toegenomen waarin VVE wordt aangeboden. En dat betekent dat er ook steeds meer leidsters en leerkrachten zijn die VVE in de praktijk (gaan) brengen. Er is dus een groeiende vraag naar goed opgeleide medewerkers.
Relatie Vversterk en VVE-programma's
Hoewel veel instellingen aandacht besteden aan VVE, is het gebruik van de zes erkende VVE-programma's nog geen gemeengoed. In één van de modules van de basistraining van Vversterk maken deelnemers kennis met deze programma's. In de andere modules en het overige scholingsaanbod komen diverse deelthema's rond VVE aan de orde. De cursisten leren meer over verschillende pedagogische principes en oefenen hun vaardigheden in aansprekende opdrachten. Het Vversterk aanbod biedt deelnemers dus een brede basis. Dat helpt bij de latere keuze voor een VVE-programma dat goed aansluit bij de (doelgroep van de) eigen organisatie. Daarnaast is het Vversterk aanbod ook geschikt voor leidsters en leerkrachten die al eerder een nascholingstraject voor een specifiek programma volgden en nu hun kennis willen verdiepen of opfrissen.
Opleidingsniveau
Nederland kent geen speciale opleidingen voor VVE-leidsters en -leerkrachten. De bij VVE betrokken leerkrachten hebben doorgaans de PABO gevolgd. Pedagogisch medewerkers in de kinderopvang hebben minimaal een MBO-kwalificatie. Eén van de hoofdlijnen van het Vversterk-programma is gericht op de structurele inbedding van VVE in het opleidingscurriculum van PABO's en ROC's. Op die manier is er een waarborg dat toekomstige leidsters en leerkrachten goed zijn voorbereid om jonge kinderen op de juiste wijze met VVE te begeleiden.
VVE in de kinderopvang
Sinds de invoering van de Wet Kinderopvang] is de kinderopvang in verhouding tot het peuterspeelzaalwerk goedkoper geworden. Steeds meer ouders maken gebruik van kinderdagverblijven. Daardoor komen ook steeds meer kinderen met een mogelijke ontwikkelingsachterstand in de opvang terecht. Het Vversterk-programma biedt leidsters van (medisch) kinderdagverblijven de mogelijkheid om hun VVE-professionaliteit te vergroten.
Management en gemeenten
Leidsters, pedagogisch medewerkers en leerkrachten vervullen een spilrol in effectieve VVE. Maar zij kunnen die rol alleen waarmaken als wordt voldaan aan diverse randvoorwaarden. Zo is de proceskwaliteit op de werkvloer afhankelijk van het VVE-beleid op instellingsniveau. Het management van instellingen is bovendien verantwoordelijk voor kwaliteitszorg, de interne organisatie en de professionele ontwikkeling van medewerkers. En professionele kwaliteit staat of valt met goede opleidingen, nascholingsprogramma's en begeleiding en coaching op de werkvloer. Ook gemeenten en daarmee gemeentelijk beleid zijn erg belangrijk. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de (financiering van) de voorschoolse educatie en voor de doorgaande lijn van voor- naar vroegschool. Het Vversterk-programma ondersteunt managers en gemeenten om een kwaliteitsslag te maken op het gebied van VVE.
Resultaten Vversterk 2006 2010
Basistraining en verdiepingsmodules
Bij de start van Vversterk in 2006 was het de bedoeling om 3000 leidsters, 2000 leerkrachten en 1500 leidsters van kinderdagverblijven bij te scholen. De vraag naar scholing bleek echter zo groot dat al snel werd besloten het aantal scholingsplaatsen uit te breiden naar 10.000 deelnemers. Uiteindelijk volgden ruim 12.000 leidsters, pedagogisch medewerkers en leerkrachten Vversterk nascholing. Twee derde van de deelnemers volgde het basispakket; een derde nam deel aan het verdiepingsaanbod. De laatste van de in totaal vijf scholingstranches werd afgerond in 2009. De uitvoering van de scholing was in handen van 33 nascholende instellingen.
In de periode tot en met december 2008 heeft Vversterk 89% van het totaal aantal peuterspeelzalen in Nederland bereikt, 41% van het aantal kinderdagverblijven en 18% van het aantal basisscholen. In deze periode hebben in totaal 9770 deelnemers Vversterk nascholing gevolgd. Hiervan volgde 67% de basistraining. Deze groep komt in de derde periode Vversterk in aanmerking om ook het verdiepingsaanbod te volgen. Het totaal aantal medewerkers in de drie sectoren wordt geschat op 71.550. Dat betekent dat er nog ruim 60.000 personeelsleden zijn (86% van het totaal) die nog helemaal géén training hebben ontvangen! Reden dus om in de jaren 2010-2014 een vervolg te geven aan Vversterk.
Regionale bijeenkomsten en maatwerktrajecten
Voor managers van peuterspeelzalen, kinderdagverblijven en basisscholen en voor gemeentelijke beleidsmedewerkers werden in 2007 en 2008 in totaal negentien regionale bijeenkomsten en vijftig lokale maatwerktrajecten georganiseerd. Gemiddeld namen steeds tweeëntwintig personen deel aan de regiobijeenkomsten. De verdeling van de maatwerktrajecten was als volgt: Friesland en Drenthe elk één gemeente, Groningen, Limburg en Utrecht elk twee gemeenten, Zeeland vier gemeenten, Gelderland en Zuid-Holland elk zes gemeenten, Overijssel acht gemeenten, Noord-Brabant en Noord-Holland elk tien gemeenten. In verhouding tot de andere provincies zijn er in Noord-Holland overigens minder leidsters en leerkrachten getraind dan verwacht kon worden op basis van het totaal aantal inwoners.
Aanbod kleinere gemeenten
In 2009 was er een speciaal Vversterk aanbod voor kleinere gemeenten. Dit aanbod bestond uit drie onderdelen: online helpdesk, begeleiding op locatie en informatie. Er zijn 25 maatwerktrajecten aangevraagd: 20 tweedaagse en 5 eendaagse trajecten. De volgende gemeenten hebben meegedaan aan het maatwerk: Borsele, De Wolden, Harenkarspel, Scherpenzeel, Voorst, Dalfsen, Nuenen, Eemnes, Zijpe, Ferwerderadyl, Drechterland, St. Michielsgestel, Schermer, Noordenveld, Gaesterland, Niedorp, Koggenland, Beek (L), Wormerland, Wijdemeren, Alphen Chaam, Opmeer, Landerd, Loenen en Breukelen. Daarnaast werd de Handreiking voor- en vroegschoolse educatie uitgebracht. Deze handreiking biedt algemene informatie over VVE, een toelichting op de specifieke situatie van kleine(re) gemeenten, een plan van aanpak en drie praktijkvoorbeelden.
Ondersteuningsaanbod PABO’s en ROC's
In de eerste twee perioden van Vversterk (2006-2010) was er een ondersteuningsaanbod voor twintig PABO’s en veertig ROC's. Dit aanbod was en is gericht op inbedding van VVE in het curriculum van de instellingen. De ondersteuning omvat een Bronnenboek, curriculumanalyse, werkbijeenkomsten en nazorg. Het aanbod loopt tot november 2010 en is inmiddels uitgebreid met nog eens twintig ondersteuningstrajecten voor PABO’s.
Bijeenkomsten en conferenties
In 2008 organiseerde Vversterk drie goed bezochte werkconferenties met in totaal 450 deelnemers uit het werkveld. In hetzelfde jaar had ook het grote landelijke VVE-congres ‘Vversterk verder’ plaats. Het programma van deze dag omvatte de ‘Grote Vversterk show’, diverse deelsessies en een informatiemarkt. Het congres trok ruim 1000 belangstellenden.
In 2009 werden opnieuw drie werkconferenties georganiseerd voor leidsters, pedagogisch medewerkers en leerkrachten uit het basisonderwijs. Daarnaast waren er conferenties over taal en rekenen en over VVE in de kinderopvang.
Evaluaties en onderzoek
Het onderzoeksbureau Oberon voert monitoronderzoeken en andere evaluatiestudies uit om inzicht te krijgen in het bereik en de geboekte resultaten van Vversterk. Er is onderzoek verricht naar de effecten die peuterspeelzalen, kinderdagverblijven en scholen zien, nadat zij de Vversterk-nascholing hebben gevolgd. Dit geldt ook voor de effecten van het Vversterk-project op het lokale VVE-beleid. Voor een overzicht van alle monitoronderzoeken en evaluatiestudies klikt u hier.
Meer weten over VVE
VVE (voor- en vroegschoolse educatie) is eigenlijk een verzamelnaam van de methodische en systematische ondersteuning van de ontwikkeling van jonge kinderen, in de leeftijd van twee tot zes jaar. Er wordt gewerkt aan allerlei ontwikkelingsgebieden, ook wel ‘domeinen’ genoemd:
- Sociaal-emotionele ontwikkeling, zoals hechtingsrelaties, autonomie, en de omgang met volwassenen, andere kinderen en met jezelf.
- Ontluikende geletterdheid, taalontwikkeling en tweetaligheid. Dit houdt bijvoorbeeld in het experimenteren met klanken en letters, interactievaardigheden, verhalen vertellen en woordenschatontwikkeling.
- Ontluikende rekenvaardigheid, zoals het omgaan met hoeveelheden en aantallen, meten, construeren en grafische presentaties
- Motorische ontwikkeling
Alle kinderen profiteren ervan als hun ontwikkeling systematisch en doelgericht wordt gestimuleerd. Maar dat geldt nog eens extra voor kinderen die een ontwikkelingsachterstand hebben en voor kinderen die een grote kans hebben om zo’n achterstand op te lopen. Zij zijn speciaal gebaat bij een VVE-benadering.
De beroepskrachten zoals leidsters, pedagogisch werkers en leerkrachten spelen een zeer belangrijke rol in de uitvoering van VVE. Hun competenties, vaardigheden en handelen zijn medebepalend voor het succes. Er is Nederland geen speciale opleiding tot VVE-leidster of VVE-leerkracht. Er zijn wel opleidingen voor het ‘gewone’ peuterspeelzaalwerk of de kinderopvang. In die opleidingen is echter vaak weinig aandacht voor de voorschoolse educatie. Hetzelfde geldt voor de PABO’s, waar de leerkrachten basisonderwijs worden opgeleid. Daarom heeft Vversterk een speciaal aanbod voor ROC’s en PABO’s ontwikkeld.
Jaarlijks maken heel veel kinderen gebruik van een VVE-voorziening en gaan er tientallen miljoenen euro’s naar de sector. Het is dan logisch om de vraag te stellen: heeft VVE werkelijk effect?
Voor wie snel geïnformeerd wil worden over wat VVE inhoudt, heeft Vversterk het boekje ‘VVE voor dummies’ uitgebracht. Voor meer diepgaande informatie verwijzen wij u naar het overzicht van alle uitgebrachte publicaties, onderzoeken en rapporten, te vinden op de website van Vversterk en de website van Sardes.
Meer horen en zien over VVE en Vversterk
Conferenties
Vversterk organiseert regelmatig conferenties om voor te lichten, kennis op te doen en kennis te verspreiden over VVE. In 2008 is een groot landelijk VVE-congres ‘Vversterk Verder’ georganiseerd dat door meer dan 1000 belangstellenden is bezocht. In 2008 en 2009 zijn werkconferenties georganiseerd voor deelnemers uit het werkveld.
JongLeren
In de serie ‘JongLeren’ wordt een aantal leidsters en leerkrachten op een kinderdagverblijf, een peuterspeelzaal en een basisschool in Nederland gevolgd in hun dagelijkse werk met jonge kinderen. Wat doen ze om jonge kinderen in hun ontwikkeling te begeleiden? Wat voor contact hebben ze met de ouders, hoe coachen ze elkaar, op welke manier worden onderlinge conflicten opgelost en wordt de nieuwe stagiair gelijk voor de leeuwen gegooid? ‘JongLeren’ geeft op een herkenbare en educatieve manier informatie over verschillende manieren waarop er met VVE gewerkt kan worden. De onderwerpen in de serie zijn ontleend aan de inhoud van de modules in het nascholingspakket van Vversterk. De serie is uitgebracht op DVD en is te bestellen bij Sardes.
De serie is heel goed te gebruiken bij de training van Vversterk of zelf te gebruiken. Elke aflevering behandelt een thema van voor- en vroegschoolse educatie uit de Vversterk-nascholing. Uit elke aflevering zijn drie fragmenten genomen met opdrachten en tips. Trainers kunnen de fragmenten gebruiken als eye-opener of ter illustratie van goed of verkeerd handelen. Maar je kunt er dus ook zelf mee aan de slag!
Klik hier om de fragmenten met opdrachten te bekijken.
Per thema is aanvullende informatie, fragmenten, (kijk-)opdrachten en tips te vinden, zodat je als leidster of leerkracht zelfstandig met het thema aan de slag kunt gaan. Bij Vversterk draait het immers allemaal om het gedrag van de leidster of de leerkracht. Wat valt op bij het kijken naar de fragmenten? Hoe gaat de leidster of leerkracht met een situatie om? Wat zou jij ook zo doen, of wat doe jij anders?
Zelftesten
In opdracht van Vversterk heeft het CITO een aantal zelfbeoordelingsinstrumenten ontwikkeld.
- De Quickscan is een test die bestaat uit een aantal stellingen. De stellingen gaan over het dagelijks werk als leidster of leerkracht, bijvoorbeeld: "Ik benoem het positieve gedrag van kinderen en geef ze een compliment".
- In de Situatiebeoordelingstest kan gekozen worden uit de domeinen: taal, rekenen, sociaal emotionele ontwikkeling, sensomotorische ontwikkeling. Tijdens de test bekijkt de leidster/leerkracht telkens een filmpje, foto of beschrijving. Daarna volgt een meerkeuzevraag.
- Met het portfolio-instrument kan de leidster/leerkracht nagaan of er sprake is van bekwaam gedrag in de praktijk. Het aantonen van bekwaamheid vindt plaats door een of meer van de activiteiten uit te voeren, die in het portfolio-instrument zijn opgenomen.
In het algemeen geldt: hoe hoger de score, hoe bekwamer men is. Verder krijgt de gebruiker ook informatie over wat de gevolgen van een beperkte en een voldoende beheersing zijn voor de kinderen in de groep.
De inspectie van het onderwijs heeft voor de managers van peuterspeelzalen en kinderdagverblijven een toetsingskader ontwikkeld met concrete aanknopingspunten om de eigen instelling te beoordelen ten aanzien van de gerealiseerde kwaliteit van VVE.
